Na rowerze do Nysy przez dwie Ścinawy

Ostatni raz na dłuższej wycieczce rowerowej byłem jesienią, więc gdy nastał czerwiec, to uznałem, że znowu pora ruszyć się na prowincję województwa opolskiego (oczywiście zakładając, że całe województwo nie jest prowincją 😏). Podobnie jak w ubiegłym roku wybieram jego południowo-zachodnią część, czyli głównie powiat nyski. Jednym z powodów tego kierunku jest dla mnie możliwość łatwego dojazdu pociągiem - tym razem wychodzę na przystanku w wiosce Mańkowice (Mannsdorf).

Punktem docelowym dzisiejszego dnia ma być Nysa i gdybym się bardzo śpieszył, to dopedałowałbym do niej dość szybko, bo w linii prostej dzieli mnie od niej dziesięć kilometrów. Plan jest jednak zupełnie inny - chcę zahaczyć o całą garść małych miejscowości i zrobić znacznie dłuższą trasę od południa. Będzie zatem wiele zdjęć kościołów, kapliczek i starych domów 😏. Mańkowice oferują wszystkie te trzy elementy!

Tutejszy kościół św. Mateusza mógł zostać wybudowany albo w XIII albo w XIV albo w XVI wieku, bo wszystkie te stulecia są wymieniane w internetach. Na pewno przebudowano go w stylu barokowym. Zaglądam do środka, ale przez kratę widać niewiele. Zaglądam też na przyświątynny cmentarz i znajduję kilka przedwojennych grobów, w tym gospodarzy aus Klein Warthe, czyli z Bardna, przysiółka Mańkowic.

Niedaleko kościoła znajdowała się kiedyś knajpka albo sklep z zadaszoną werandą. Nie mógł zostać zamknięty bardzo dawno, bo szyld koncernowego browaru jest jeszcze całkiem wyraźny. Niestety, obecnie lokal z piwem na śląskiej wsi to niesłychanie rzadki przypadek.

Z plecakiem przez Prusy (3): Dobre Miasto - Kłódka

Czy miasto może być dobre? Może - na Warmii mamy Dobre Miasto, a kiedyś Guttstadt. Samorządowcy często reklamują swoje miejscowości jako "Dobre miasto", ale jednak nazwa własna Dobre Miasto to coś niespotykanego 😏. Jej pochodzenie też jest ciekawe, lecz niezaskakujące, bo znowu pochodzi od pruskiego słowa, w tym przypadku "Gudde". Albo tak nazywało się mieszkające tu pruskie plemię albo Prusowie nazywali tak gąszcz, zarośla - jedno zresztą nie wyklucza drugiego. Niemieccy osadnicy przyswoili je jako Guddestat, Guthinstat, potem Guttstadt, Bona Civitas po łacinie, a stąd już tylko krok do Dobregomiasta pisanego łącznie. I tak jeszcze dodam w kwestii językowej, że wielu z tych osadników pochodziło z Dolnego Śląska i ponoć aż do II wojny światowej był tu w użyciu niemiecki dialekt dolnośląski.

Historia nie była dobra dla Dobrego Miasta, wielokrotnie je niszczono i plądrowano. Swoje zasługi w tej kwestii mają i Polacy i Krzyżacy i Szwedzi. Prawdziwa katastrofa przyszła w lutym 1945 roku - zagładzie uległo wówczas około 65% zabudowy. Co prawda na terenach przejętych przez Polskę były bardziej zniszczone miejscowości, ale kwestia odbudowy zależała od polityków i urzędników. Większe miasta miały większą szansę na rekonstrukcję (choć też nie zawsze - jak na przykład Nysa), mniejsze i peryferyjne mniejszą, uznawano po prostu, że "nie warto". Czasem ograniczano się do utrzymania przedwojennego układu ulic, który uzupełniano współczesnymi budynkami - w Dobrym Mieście zrezygnowano i z tego. Najbardziej zniszczony został rynek, po którym nie ma już śladu - dziś w jego miejscu znajduje się główne rondo! Wychodząc z busa nie miałem pojęcia, że oto znajduję się w sercu dawnej starówki!

Obecnie sporą jej część zajmują bloki. Niby są tu jakieś kamienice, ale przyglądając się nim dokładniej widać, że to nowe konstrukcje pośrednio nawiązujące do dawnych kształtów. Z racji zatarcia układu przestrzennego nie stoją one w miejscu poprzedników.

Różnice w zabudowie świetnie pokazuje ta strona, gdzie można porównać sobie stan dawny i powojenny. A na moim zdjęciu wąska, pojedyncza kamieniczka, która jako jedna z nielicznych ocalała niedaleko historycznego rynku.

Z plecakiem przez Prusy (2): Nerwiki - Pieszkowo - Gorówo Iławeckie

Położone na północ od Lidzbarka Warmińskiego jezioro Wielochowskie (Grosserdorfen See) posiada zagospodarowaną plażę miejską. Są kąpieliska z drabinkami, wiaty, parking, wychodek, liczne zakazy, miejsca ogniskowe oraz teren pod namioty. Właśnie tam przybyła wcześniej moja ekipa, do której i ja podążam.

Były dwa kwadranse po osiemnastej, gdy ze śpiewem na ustach przybyłem na skraj plaży. Zastałem Bubę, Szymona, Bożenę i Piotrka, ten ostatni przygotowywał drewno na ogień. Wkrótce przyjechała na pożyczonym rowerze Kaśka z zapasami wody (tej z jeziora jest zawsze za mało) oraz Krwawy, też na dwóch pedałach.

- Wiesz co ja tu mam?! - krzyknął, sięgając do torby.

- A wiesz co ja tu mam?! - odkrzyknąłem, sięgając do plecaka.

On miał flaszkę, a ja - cóż - papier toaletowy 😏. Każdemu według potrzeb. 

Fajnie było po roku zobaczyć znajome gęby (Piotrka po dwóch, rok temu zdradził nas na rzecz Putina). Byli też na tyle mili, że zostawili trochę swojskich napitków i jedzenia.

Ekipa rozkłada się z namiotami na wielkiej łące, która prawdopodobnie do tego właśnie służy oraz pod krzakami. Ja postanowiłem spać pod wiatą, noc ma być dość ciepła.

Z plecakiem przez Prusy (1): Łankiejmy - Bartoszyce - Lidzbark Warmiński

Pierwsze kroki na mazurskiej ziemi stawiam na peronie w Łankiejmach (Langheim). Zaledwie stacje dalej są Korsze (Korschen), gdzie dwa lata temu skończyliśmy wędrówkę po Mazurach, więc zaczynam prawie w tym samym miejscu. Razem ze mną z pociągu wychodzi chłopak z rowerem - patrzy się na mnie dziwnie i znika. Plecakowców raczej rzadko tu widują. Jestem wykończony dziewiętnastogodzinną podróżą ze Śląska, ale szczęśliwy, iż znowu udało się tu przybyć!

Po drugiej stronie torów stoi pruski dworzec z cegły, od dawna zamknięty. Kawałek dalej ceglany dom przy brukowanej drodze - jest klimat! 

Droga prowadzi początkowo wzdłuż torów, a potem odbija w stronę wioski. Zaglądam na skraj pobliskiej łąki, zobaczyć, czy rzepak już dojrzał. Dojrzał!

Po chwili dochodzę do drogi wojewódzkiej przy której wznosi się obiekt, z którego słyną te okolice, czyli gotycka świątynia. Kościół św. Jana Chrzciciela wybudowano w XIV wieku, w kolejnym dołożono wieżę, którą po kilku stuleciach zniszczyła wichura i trzeba było ją zrekonstruować. 

Szkoda, że drzwi są zamknięte.

Długa podróż na Mazury i niewiele krótszy powrót (przez Poznań, Olsztyn, Toruń)

Gdy na kalendarzu pojawia się druga połowa maja, to od kilkunastu lat oznacza on u mnie czas corocznej wędrówki wzdłuż granic Polski. Rok temu chodziliśmy na południu po Rusi Czerwonej, czyli tym razem północ. Mazury, Warmia i nie tylko, lecz teraz nie będę się o szczegółach rozwodził - w każdym razie ekipa startowała z Mazur i ja też musiałem na nie dotrzeć. Buba i pierwsi śmiałkowie wyruszyli już w sobotę, ja mogłem wystartować dopiero we wtorek po południu, ale i tak byłem przeszczęśliwy, bo długo wydawało się, iż w ogóle mnie na tym wyjeździe nie będzie!

Ponieważ podróż przez całą Polskę i tak miała zająć kupę czasu, więc postanowiłem ją... jeszcze wydłużyć, a przy okazji zaoszczędzić. Nabyłem w kasie kolejowej cudo o nazwie miniREGIOkarnet - jest to bilet pozwalający przez trzy wybrane dni podróżować dowolną ilością pociągów spółki Polregio i kosztuje on 80 złotych. Ponieważ ilość połączeń pod tym szyldem sukcesywnie spada i poszczególne województwa puszczają na tory coraz więcej składów pod własną marką, to trzeba się dobrze nakombinować, aby sensownie ustalić długą trasę. Mnie udało się przez przypadek: w wyszukiwarce zapomniałem oznaczyć pociągi pośpieszne, więc system wyrzucił mi połączenie ze stolicy Górnego Śląska aż na Mazury składające się z samych osobowych Polregio! Jedyne takie w ciągu dnia , pozostałe wymagały skorzystania z innych przewoźników. Obecnie, po zmianie rozkładu jazdy, byłoby to już niemożliwe w interesujących mnie godzinach. I od razu było wiadomo, że łatwo nie będzie - czekają mnie cztery przesiadki i, bagatela, dziewiętnaście godzin w podróży! 😛 Na pewno będzie ciekawie!

Zatem we wtorek o godzinie 17.40 wsiadam w Opolu do pierwszego pociągu i od razu łapiemy opóźnienie! Na szczęście krótkie, we Wrocławiu mam zaś prawie godzinę zapasu, więc na spokojnie kręcę się wokół dworca i po najbliższych ulicach. Jest piękny, ciepły wieczór, idealny na daleką podróż!

Wskakuję do pociągu na Poznań. Ciekawe, bo w środku znajdował się automat biletowy, jeszcze takiego w Polregio nie widziałem. Po wiosennej zmianie rozkładu jazdy już bym nie był w stanie pojechać o tej porze. Jedyne bezpośrednie połączenie przesunięto na wcześniejszą godzinę, a pozostałe kursy są dzielone: do połowy Kolejami Dolnośląskimi, przesiadka i dalej Kolejami Wielkopolskimi. Oczywiście dwa różne bilety i konieczność przesiadania się wynika z troski samorządów o pasażerów!

Nigdy nie podróżowałem tą trasą osobowym, więc z ciekawością przyglądam się mijanym stacjom. Najpierw chyba przez pół godziny wyjeżdżamy z Wrocławia, zatrzymując się na kolejnych przystankach. Wchodzi dość sporo ludzi, robi się momentami ścisk, ale zaraz po minięciu wrocławskich rogatek równie szybko zaczyna się skład wyludniać. Za oknami zachodzi słońce.

Dłuższy postój mamy w Rawiczu, gdzie zaczyna się Wielkopolska. Korzystając z okazji wychodzę na perony rozprostować kości. Aktualnie właśnie w Rawiczu następuje przesiadka pomiędzy KD i KW. I zazwyczaj jest ona tak genialnie skomunikowana, że trzeba czekać kilkadziesiąt minut.

Zámek Jánský Vrch w Javorníku

Na zachodnich krańcach czeskiego Śląska znajduje się miasteczko Javorník (Jauernig). Mimo swej niedużej wielkości i peryferyjnego położenia jest znane wśród turystów, zwłaszcza polskich - zapewne fakt, że miejscowość z trzech stron graniczy z Polską ma swoje znaczenie. Przede wszystkim jednak Javorník jest naprawdę ładny i posiada liczną zachowaną zabytkową zabudowę, widać to szczególnie na rynku.

O samym mieście już kiedyś pisałem, tutaj chciałem zaprezentować jego największą atrakcję, czyli górujący nad starówką zámek Jánský Vrch (Johannesberg).

Z dołu zamek wygląda skromnie, a namalowane na ścianach okna nie dodają mu powagi. Dopiero z bliska nabiera się do niego szacunku.

Do zamku można podejść stromymi schodami albo wspiąć się kilkoma różnymi ścieżkami. Z podejścia są bardzo ładne widoki na miasteczko i na okolicę; za domami zaczynają się Góry Rychlebskie.

Stając na dziedzińcu w końcu widać, że zamek nie jest taki mały i składa się z kilku części, dodatkowo otaczają go zabudowania gospodarcze.

Otmęt i Krapkowice - spojrzenie nieoczywiste

Otmęt (Ottmuth) to obecnie wschodnia dzielnica Krapkowic (Krappitz), oddzielona od centrum Odrą. Historycznie były to dwie osobne miejscowości, obie wzmiankowane po raz pierwszy w XIII wieku. Potem jednak ich dzieje potoczyły się odmiennie: Krapkowice szybko uzyskały prawa miejskie, a Otmęt pozostał wsią aż do 1962 roku, kiedy to został zdegradowany to roli dzielnicy. Do dzisiaj w dużym stopniu zachował charakter wiejski: pomimo, że mieszczą się w nim najważniejsze urzędy miasta, to zabudowa w większości składa się z domów jednorodzinnych. Są jednak wyjątki, którym się przyjrzymy, ale zaczniemy od cmentarza!

Starych grobów zachowało się bardzo mało, a te które są, niemal wszystkie mają skute napisy. Czasem zostawiono imiona i nazwiska z datami, co wygląda jeszcze bardziej strasznie. Udało nam się znaleźć jeden przedwojenny grób, który uchował się w całości, może dlatego, ze tablicę zasłania zielsko - dziś z kolei grozi mu usunięcie z powodu... nie opłacenia kwatery. W przypadku człowieka zmarłego w 1939 roku faktycznie może być z tym problem...

O przeszłości przypomina dwujęzyczny pomnik poświęcony ofiarom czerwonoarmistów i wszystkich "wojen i tyranii". Sowieci weszli do Otmętu w styczniu 1945 roku, a do Krapkowic przedarli się przez rzekę w marcu.